Mekteb-i Sübyan (1485)

Mekteb-i Sübyan 1485 yılında II. Bayezid’in sadrazamı olan Davut Paşa tarafından kurulan İstanbul’un ilk Türk okuludur. Fatih Sultan Mehmed döneminde Anadolu Beylerbeyi olarak İstanbul’un fethinde büyük yararları bulunan Davut Paşa´ya, Padişah büyük ayrıcalıklar vermiştir. Aksaray meydanından bugünkü Yıldız Teknik Üniversitesi olarak kullanılan Davutpaşa Kışlasının bulunduğu yere kadar olan alan Davut Paşa’ya padişah tarafından bağışlanmıştır.

Davut Paşa Vakfı’nın bulunduğu bu alan üzerinde Paşa’nın adını taşıyan pek çok eser bulunmaktadır. (Davutpaşa Camii, Davutpaşa Hamamı, Davutpaşa Medresesi, Davutpaşa Türbesi gibi). Rumeli Beylerbeyi olarak 1478´de Rumeli atanan Davut Paşa burada da pek çok eser inşa ettirmiştir.

1847 yılında açılan ve ilk Rüştiye Mektebi olma özelliğini taşıyan okul, yıllar içerisinde Osmanlı eğitim sistemindeki değişim ve gelişmelere uygun olarak değişik kademelerde hizmet vermiştir. Davudpaşa Taş Mektebi ve Nazperver Kadın Mektebi olarak da bilinen bu Sübyan Mektebi’nin rüştiyeye çevrilmesine dönemin Maarif Vekili Kemal Efendi izin vermiştir.  Kendisinin de öğretmenlik yaptığı bu okul, 1894 yılında büyük İstanbul depreminden etkilenmiş, okulun sokak tarafına bakan kısmı hariç büyük bir bölümü yıkılmıştır. Okul, üç katlı ve kubbesiz olarak yeniden inşa edilmiştir. 4 Temmuz 1895\’te açılışı gerçekleşen okulun 1894 tarihli kitabesinde, yapının II. Abdülhamid tarafından yaptırıldığı yazılıdır. 1896\’da Davud Paşa Camii arkasındaki 1732 metrekareye karşılık gelen bostanın rüştiye bahçesi olarak kullanılmasına karar verilir ve okul alanı genişletilir.

Okul kitabesindeki yazı:

Rüştiye döneminde okul kubbeli bir taş mektepten oluşmaktaydı. Yıldız Sarayı fotoğraf albümünde yer alan fotoğrafta, mektebin sekizgen bir kasnak üzerine oturan alçak kubbesi ve cephesinde çift sıra halinde düzenlenmiş ikişer sivri kemerli penceresi olduğu görülmektedir. İstanbul Ansiklopedisi\’nde yer alan anonim bir çizimde ise mektebin çift kubbeli olduğu görülmektedir.

1913 yılında sultânî (lise) olan okul, 1847’de Rüştiye Mektebi, 1891’de Merkez Rüştiyesi, 1913’te Davutpaşa Sultanisi, 1924’te Davutpaşa Erkek Ortaokulu, 1955’te Davutpaşa Karma Ortaokulu, 1969’da Davutpaşa Lisesi, 2013’ten itibaren ise Davutpaşa Anadolu Lisesi statüsünde hizmet vermektedir. 24 derslikli binada dört yıl eğitim veren okulda kütüphane, konferans salonu, müzik, resim atölyeleri, fizik-kimya-biyoloji laboratuvarları ve tüm sportif faaliyetlere cevap verecek donanıma sahip bir spor salonu bulunmaktadır. Beş yüz yılı aşkın bir süre önce kurulan okulda bilim, sanat ve politika alanında çok sayıda başarılı öğrenciler yetiştirilmiştir.

Okulun muhtelif kademelerinde ders vermiş bazı kıymetli hocaları zikretmek yerinde olur kanaatindeyim: Mahir İz – tarih öğretmeni, Ali Nihad Tarlan – 1933 öncesinde lise seviyesinde edebiyat ve Fransızca öğretmeni, Ahmet Refik Altınay – 1917 yılı lise seviyesinde tarih öğretmeni, Mehmet Emin Erişirgil – lise seviyesinde felsefe öğretmeni, İbrahim Necmi Dilmen – 1916 öncesinde lise seviyesinde edebiyat öğretmeni, Ömer İhyaeddin (Ömer İhyâüddin Efendi) – idadi seviyesinde Arapça öğretmeni…

Okulun önemli bazı mezunları:

Ord. Prof. Dr. Mehmet Şerafeddin YALTKAYA (14.01.1942-23.04.1947, 1924 yılında Dar’ül-Fünun İlahiyat Fakültesi’ne Kelâm Tarihi Müderrisi, daha sonra da İslâm Dini ve Felsefesi alanında Ord. Profesör oldu. 18 yıl kadar profesörlük yaptıktan sonra, 1942 yılında Diyanet İşleri Başkanlığına getirildi.), Mehmed Celâleddin Dede (1848-1907, Bestekar. Yenikapı Mevlevihanesinin yakınında bulunan ilkokulu bitirdikten sonra Davutpaşa Rüştiyesine devam etti. 1870 yılında babasının şeyhliği fiilen bırakması üzerine, Konya çelebisinin izni ile Mevlevihane’yi on sekiz yıl yönetti.), Hayâlî Küçük Ali – Mehmet Muhittin SEVİLEN (1886 İstanbul -07.12.1974. Gölge oyunu ustası, meddah, oyun yazarı; asıl adı Mehmet Muhittin’dir. Karagöz’e olan ilgisi küçük yaşlarda devrin ünlü hayalilerini seyretmesiyle başlar. Davutpaşa Rüştiyesini bitirdikten sonra PTT’de çalışmaya başlar. 1. Dünya Savaşı sırasında askerliğini yapıp tekrar PTT’deki işine döner.), Fevzi Altuğ (1878-1934, Şair. 1892 yılında Hicaz’a giden babası şeyh Ahmet ve annesi Selime ile İstanbul’a gelerek akrabalarının yanında kalarak orta dereceli eğitim veren Davutpaşa Rüştiyesi’ni bitirdikten sonra 1898’de annesi ve babası ile birlikte Kırım’dan Türkiye’ye göç ederek Eskişehir’in Mamure mahallesine yerleşmiştir.), Kemanî Abdülkadir Bey (1873-1946, Bestekâr, kemani, musiki nazariyatçısı, zakir ve hanende Abdülkadir Töre, Sultan Abdülaziz döneminde (1831-1876) Türkiye’ye elçi sıfatıyla gelerek (1873) Doğu Türkistan’ın Osmanlı devletine bağlanma işlemlerini yürütmüş olan, Füsûsu’l-Hikem şerhi sahibi Seyyid Yakub Han’ın oğludur. 1878-1882 yılları arasında ailece sığınmacı olarak bulundukları Hindistan’da Kişmir’in Srinagar şehrinde özel öğrenim görerek başladığı ilk öğrenimini İstanbul’a gönderilince Yusufpaşa Mekteb-i Osmânîsi’nde tamamladı. Davutpaşa Rüştiyesi ve İdadisinden mezun oldu. 2 yıl devam ettiği Mekteb-i Mülkiye-i Şâhâne’yi bitirmeden ayrıldı. Dahiliye ve Hariciye nezaretlerinde memur olarak çalıştı.), Ali Suavi (1839-1878, Türk siyaset ve fikir adamı, gazeteci Ali Suavi Davutpaşa İskele Rüştiyesi’nde okudu. Bursa’da, Sivam’da ve Filibe’de Rüştiye Öğretmenliği, Sofya’da ticaret Mahkemesi Başkanlığı, Filibe’de Tahrirat Müdürlüğü görevlerinde bulundu.), Nevî (Divan şairi Malkara’da doğdu. Asıl adı Yahya’dır. Pîr Ali’nin oğludur. İstanbul’da Davutpaşa Medresesi’nde öğrenim gördü. Edebiyatımızda sade dilli ve samimi duygular bulunduran gazelleri ile tanınmıştır.), Refik Fazıl Epikman (1902-1974, Ressam. Davutpaşa İdadisi’nden sonra 1918 yılında Sanayi-i Nefise Mektebi’ne girdi. 1924 yılında Millî Eğitim Bakanlığının açmış olduğu Avrupa sınavını kazanarak öğrenimine devam etmek üzere Paris’e gitti.), Mustafa Nihat ÖZÖN (1896-1980, Edebiyat tarihçisi, dilci ve eğitimci. İstanbul’da Etmeydanı’nda doğdu. Şemsülmaarif, Burhanıterakki gibi özel okullardaki öğreniminin ardından Davutpaşa ve Gelenbevi Rüştiyelerine devam etti.), Remzi Bengi (1907-1978, Yayımcı. Remzi Kitabevi sahibidir. Antakya’da doğdu. Küçük yaşta babası ölünce, ailesiyle İstanbul’a göçtü. Davutpaşa İdadisi’ni bitirdi.), Genç Esad Feyzi (Doktor. Kolağası Feyzi Ağa’nın oğludur. Esad Feyzi babasının görevi nedeniyle bulundukları Gemlik, Pazarköy nahiyesine bağlı Gönenç köyünde 1874 yılında dünyaya gelmiştir. İstanbul’da Davutpaşa Askeri Rüştiyesi’ni ve Tıbbiye İdadısi’ni bitirerek, Tıp Fakültesine girdi.), Oğuz TANSEL (1915-1994, Şair. 15 Şubat 1915’te Konya’nın Bozkır ilçesine bağlı Meyre (Harmanpınar) köyünde doğdu. İstanbul’da Davutpaşa Ortaokulunu ve Pertevniyal Lisesinde öğrenim gördü.), Prof. Dr. Selma Ulus (Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekanı), Prof. Dr. Şükran Şıpka (Kemerburgaz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanı), Ömür Göksel (Türk pop müziği ses sanatçısı), Necip Akar (Gripini icad eden kişi), Aziz Nesin (Yazar), Oğuz Aral (Karikatürist), Tekin Aral (Karikatürist), Fatma Girik (Oyuncu), Ayşegül Aldinç (Şarkıcı), Perran Kutman (Oyuncu), Asaf Koçak (Karikatürist), Murathan Mungan (Şair), Fatih Cihan (Beşiktaş A takımında voleybolcu), Ahmet Kaya (Şarkıcı), Semih Kaya (Galatasaray takımında futbolcu), Emre Çolak (İspanya Deportiva takımında futbolcu).

Dipnotlar:

[1] 1485’te kurulan Mekteb-i Sübyan, 2013 yılından itibaren Davutpaşa Anadolu Lisesi olarak eğitim ve öğretime devam etmektedir.
[2]  Kitabelerin Kitabı Fatih: Fatih İlçesi Türk-İslam Devri Kitabeler Envanteri, Fatih Belediyesi Yayınları, İstanbul 2016, s.351\’den aktaran İbrahim Akkurt, age., s. 112.